Rzeki zawierają około 2,1 tys. km3 wody. Liczba ta stanowi znikomą część zasobów hydrosfery (0,0001 %). Wody w nich zawarte są jednak najbardziej ruchliwym elementem wodnej sfery Ziemi. Nauka zajmujące się badaniem rzek to potamologia. Rzeka jest to woda, która płynie w stałym korycie pod wpływem siły ciężkości. Wszystkie wody śródlądowe płynące korytem rzecznym nazywane są także ciekami wodnymi. W ciągu roku rzeki odprowadzają ponad 30-krotnie więcej wody, niż niosą jej w danej chwili. Pełna wymiana wód rzecznych następuje średnio co 11 dni. Ważną wartością charakteryzują daną rzekę jest jej odpływ. Jest to ilość wody (mierzona w l, m3 lub km3) odpływająca przez przekrój poprzeczny koryta rzeki u jej ujścia w jednostce czasu (najczęściej w ciągu roku). Największym odpływem rocznym odznacza się Amazonka, km3/rok, dla porównania odpływ Wisły wynosi 30 km3/rok. Ilość wody, jaką transportuje rzeka, nazywa się przepływem rzeki. Pojęcie to oznacza całkowitą objętość wody przepływającej w jednostce czasu przez przekrój poprzeczny koryta rzecznego. Przepływ rzeczny liczony jest najczęściej w m3/s. Większość rzek wykazuje wyraźny wzrost przepływu wraz z ich biegiem. Jedynie na obszarach pustynnych i półpustynnych przepływ maleje w dół rzeki na skutek intensywnego parowania, oraz wskutek braku zasilania. Wielkość przepływu zmienia się w zależności od czynników klimatycznych. Średni przepływ Wisły wynosi 1080 m3/s. W miejscu pomiaru, (najczęściej w pobliżu ujścia) w czasie jednej sekundy średnio przez Wisłę przepływa 1080m3 wody. Największym średnim ( oraz maksymalnym ( odznacza się Amazonka. W zależności od wielkości opadów atmosferycznych, oraz ich zmian w ciągu roku można wyróżnić rzeki stałe, w których woda płynie korytem rzecznym w sposób nieprzerwany. Rzeki tego typu występują w klimatach wilgotnych, gdzie opady są przewyższają parowanie. Rzeką stałą jest np. Wisła. Rzeki mogą być zasilane spływającymi powierzchniowo wodami opadowymi, wodami roztopowymi, pochodzącymi z topnienia śniegu lub lodowców, wodami jezior oraz wodami podziemnymi. Gdy odpływ wód w rzekach przewyższa zasilanie, rzeki zanikają nigdy nie docierając do ujścia. W klimacie zwrotnikowym występują rzeki okresowe, które prowadzą wodę jedynie w pewnym okresie czasu np. w porze deszczowej. Przykładem rzeki tego typu może być np. Murray w Australii. W rzekach okresowych dominuje odpływ powierzchniowy. Zasilane są one także przez płytkie wody podziemne. W skrajnie suchych strefach klimatycznych mamy do czynienia z rzekami epizodycznymi (efemerycznymi), które występują jedynie po intensywnych opadach. Płyną one korytami, w których przez dłuższy czas nie występuje woda. Rzeki epizodyczne płyną w nieregularnych odstępach czasu, nawet co kilka, kilkanaście lat, i występują głównie na pustyniach. Ich suche doliny nazywane są wadi, bądź ued. Doliny te charakteryzują się stromymi zboczami i płaskim dnem. Wypełnione są one osadami gruzowo- piaszczystymi. Przykładami dolin rzek efemerycznych mogą być Wadi Saura w Algierii, czy Wadi Huwar w Sudanie. Rzeki te zasilane są jedynie powierzchniowo. Oprócz warunków klimatycznych dużą rolę w zasilaniu rzek odgrywa rzeźba terenu, budowa geologiczna podłoża, a także roślinność. Czynniki te wpływają na rozmiary spływu powierzchniowego a także na zasilanie podziemne. Spływ powierzchniowy jest tym intensywniejszy, im większe jest nachylenie terenu, a podłoże mniej przepuszczalne. Rzeka uchodząca wraz z dopływami do morza, lub kończąca swój bieg na obszarze bezodpływowym tworzy system rzeczny. Systemy rzeczne kształtują się w zależności od rozmiarów lądów, ukształtowania powierzchni, budowy geologicznej oraz klimatu. Największy system rzeczny tworzy rzeka Amazonka dzięki położeniu w wilgotnej strefie klimatycznej i ukształtowaniu powierzchni dorzecza, które zajmuje ok. 7 min km2, w większości nizinnej niecki geologicznej. Rzeka ta posiada liczne dopływy w całym swym biegu, w tym kilkanaście powyżej 1000 km długości. Amazonka jest także najdłuższą rzeką na świecie. Jej źródła położone są w Andach na wysokości m Tworzy ona też największą deltę (ujście rzeki w postaci kilku odnóg) świata a powierzchni ponad 100 tys. km2. Szerokość rzeki przy ujściu wynosi prawie 15 km. Amazonka, wpływając do Oceanu Atlantyckiego wysładza jego wody w odległości 400 km od brzegu. Amazonka jest także główną drogą komunikacyjną na obszarach jej występowania. Wody śródlądowe łączą się we wspomniane systemy, które obejmują obszary zwane dorzeczami, bądź zlewiskami. Obszar, z którego wody spływają do jednej rzeki głównej to dorzecze. Dorzecza wszystkich rzek uchodzące do jednego morza, bądź oceanu tworzą zlewisko tego morza. Większość obszaru Polski znajduje się w zlewisku Bałtyku (99,7 %). Niewielka część rzek Polski uchodzi do zlewiska Morza Północnego (0,1 %) i Morza Czarnego (0,2 %). Poszczególne dorzecza i zlewiska rozdziela granica określana jako dział wodny. Jego granica przebiegają zwykle wzdłuż największych wzniesień okalających dorzecze. Działy wodne naruszane zostają przez zjawisko bifurkacji. (łac. bis- podwójnie, furca- widły, rozwidlenie). Bifurkacja to rozwidlenie rzeki na dwa lub więcej ramion, które następnie płyną do dwóch różnych dorzeczy. Jest to stosunkowo rzadko spotykane zjawisko, które spotykamy na rzekach o łagodnym nurcie, płynących przez tereny równinne, nierzadko także zabagnione. Przykładem bifurkacji może być polska rzeka Obra przepływająca w pobliżu miejscowości Mosina. W miejscu tym Obra część swych wód oddaje pobliskiej Warcie. Podobne stosunki zachodzą pomiędzy górnym Dunajem a Renem. Ewenementem bifurkacji na większą skalę jest górny odcinek rzeki Orinoko, której część wód odpływa przez rzekę Rio Negro do Amazonki. Często bifurkacja powodowana jest przez kaptaż, czyli przechwycenie przez jedną rzekę wód rzeki innej. Proces ten występuje najczęściej wtedy, gdy jedna z rzek z powodu większego spadku energiczniej wcina się w podłoże. Następuje wtedy przecięcie działu wodnego i wody rzeki kaptowanej przepływają do rzeki kaptującej. Dzięki temu rzeka kaptująca powiększa swoje dorzecze kosztem części dorzecza drugiej rzeki. Rzeki, które wpadają do rzeki głównej to jej dopływy. Podstawowymi czynnikami wpływającymi na poziom wody w rzece są: zasilanie (opadowe, spływowe, czy gruntowe), parowanie (uzależnione od temperatury powietrza i stopnia jego nasycenia parą wodną) odpływ (jest on uwarunkowany spadkiem rzeki, ilością wody płynącej, oraz rodzajem materiału, z którego zbudowane jest koryto). Na Ziemi występują także obszary bezodpływowe czyli takie, z których rzeki nie spływają do mórz i oceanów. Właśnie na takich terenach występują rzeki okresowe i epizodyczne. Obszary te zajmują jedną piątą powierzchni lądowych. Występują zazwyczaj w miejscach, gdzie parowanie przeważa nad opadami i jest większe, od dopływu wód rzecznych. Obszary bezodpływowe obejmują różnej wielkości zagłębienia terenu, niekiedy wypełnione jeziorami, bądź bagnami. Zdarzają się także tereny całkowicie pozbawione sieci rzecznej. Zależność zasilania rzek od warunków klimatycznych powoduje, że ilość wody w rzekach zmienia się w przeciągu roku. Wahania te uwarunkowane są zmianami wartości temperatury powietrza, oraz opadów. Roczne zmiany stanu rzek związanych z zasilaniem określają ustrój rzeki, nazywany także reżimem rzecznym. Ustrój danej rzeki jest to rytm zmienności przepływów spowodowany cyklicznością zjawisk wywołujących te przepływy. Reżimy rzeczne klasyfikuje się na podstawie rodzajów zasilania, oraz liczby okresów wysokich i niskich stanów wody. Ustroje rzeczne można podzielić na kilka rodzajów: ustrój deszczowy oceaniczny strefy umiarkowanej, w którym dzięki obfitemu i równomiernemu w ciągu roku zasilaniu przez deszcze, rzeki prowadzą dużo wody, a ich przepływy są wyrównane. Wysokie stany wód występują tu w rzekach w okresie zimowym. Deszcze padają w klimatach oceanicznych we wszystkich porach roku. Zimą obserwuje się natomiast mniejsze parowanie, dzięki któremu ilość odpływających wód jest wyższa, niż w lecie. Niskie stany wód występują latem, lecz są praktycznie nieodczuwalne. Ustrój ten jest typowy dla rzek Europy Zachodniej, np. Tamizy, Sekwany, Wezery, Loary. ustrój deszczowy śródziemnomorski charakteryzuje się tym, iż najwyższe przepływy występują w zimie, w związku z wysokimi opadami, występującymi w tym okresie. Latem stan wody znacznie się obniża. Mniejsze rzeki posiadające ten ustrój mogą nawet wysychać ze względu na niewielkie ilości opadów i wysokie temperatury. Reżimem deszczowym śródziemnomorskim charakteryzują się np: Tag, Gwadalkiwir, czy Tyber. ustrój deszczowy monsunowy cechuje się dużymi wahaniami stanów wody. Maksimum przepływów przypada na porę letniego monsunu, przynoszącego znaczne ilości opadów. Pod koniec zimy koryta rzek często wysychają. Ustrojem deszczowym monsunowym odznaczają się rzeki Brahmaputra, Ganges, lub Jangcy. ustrój deszczowy równikowy charakteryzuje się tym, iż rzeki niosą przez cały rok ogromne masy wody. W strefie podrównikowej wahania stanów wód są większe. Maksimum przepływów przypada na letnią porę deszczową związaną z zenitalnym górowaniem Słońca, w okresie wiosny i jesieni. Rzeki są wówczas najobficiej zasilane. Takim ustrojem charakteryzują się największe rzeki świata takie jak: Amazonka, Nil, czy Kongo. W nich też koryta rzek odznaczają się największymi szerokościami, które dochodzą nawet do kilkunastu kilometrów. ustrój śnieżny reprezentowany jest przez rzeki Syberii, Europy Wschodniej, oraz Kanady. Rzeki te przez większą część roku są zamarznięte. W czasie wiosennego topnienia pokrywy lodowej i śniegów osiągają najwyższe stany, które znacznie obniżają się latem. Najniższe stany rzek tego ustroju odnotowuje się jesienią i zimą. W ciągu lata rzeki te są zasilane przez deszcze. ustrój lodowcowy posiadają rzeki biorące swój początek w lodowcach. Wahania przepływu związane są głównie z intensywnością topnienia lodowców. Rzeki te biorą swój początek w lodowcach Alp. Najwięcej wody prowadzą one latem, kiedy to topnienie lodowców zachodzi najbardziej intensywnie. Ustrojem lodowcowym charakteryzuje się Ren, czy Rodan w ich górnych biegach. Ustroje rzeczne, w których obserwuje się wysokie stany wód w jednym okresie nazywane są ustrojami prostymi. Istnieją także rzeki, gdzie wezbrania odnotowuje się dwa razy w ciągu roku. W takim przypadku mówimy o ustroju złożonym. Można wyróżnić dwa podstawowe rodzaje ustrojów złożonych: ustrój śnieżno-deszczowy, który charakteryzuje się dwukrotnymi wezbraniami rzek w ciągu roku. Związane są one z porą topnienia śniegu i lodów (wiosna) oraz letnim maksimum opadów. Wyższe stany wód w tym przypadku przypadają na wiosnę. Przykładem rzek o takim ustroju mogą być Wisła, czy Odra. ustrój deszczowo- śnieżny, w którym główne maksimum wód spowodowane jest wiosennymi roztopami, drugie natomiast letnimi opadami. Rzeki Polski zasilane są wodami pochodzącymi z opadów, oraz z topnienia śniegu. Największe zasilanie, a co za tym idzie najwyższe stany wód w polskich rzekach obserwuje się w lecie. Szczególnie silne wezbrania letnie charakterystyczne są dla rzek górskich. Woda z ulewnych deszczy spływa strumieniami do koryt rzecznych, co powoduje wysokie wezbrania rzek. Odpływ podziemny jest wtedy znacznie ograniczony. Woda płynie wówczas z dużą prędkością. Odznacza się ona także dużą siłą niszczącą. W miarę oddalania się od źródeł rzeki wzrasta ilość wody w jej korycie. Zmniejsza się wtedy jej spadek, oraz prędkość przepływu. Dna dolin rzecznych na nizinach są najczęściej szerokie, a ich gleba ma dużą zdolność pochłaniania wody. Z tego powodu może ona ograniczać wysokie wezbrania wód. Przepływy rzek nizinnych są stabilne, lecz ich wezbrania są długotrwałe. Ilość opadów na obszarach nizinnych jest znacznie mniejsza niż w górach. W Polsce szczególnie wysokie stany wody odnotowuje się na nizinach, kiedy śnieg topnieje równocześnie na dużych powierzchniach. Gwałtowne odwilże mogą powodować powodzie w tych rejonach. Przyczyną wezbrań mogą być także wiatry wiejące z północy na polskim wybrzeżu. Powodują one spiętrzenie wód morskich, oraz rzecznych przy ujściach rzek. Wysokie stany wody w rzece mogą być także spowodowane topnieniem i spływaniem pokrywy lodowej. Przemieszcza się ona częściej na południu Polski w górnych biegach rzek. Jest to spowodowane warunkami klimatycznymi. Lód nie może spłynąć swobodnie, więc często tworzy zatory na rzekach, co jest przyczyną gwałtownych wezbrań. Na skutek długotrwałego braku opadów występują niżówki czyli niskie stany wód. Rzeki zasilane są wtedy jedynie przez wody podziemne. W Polsce zjawiska takie występują zwykle w jesieni, oraz w zimie, kiedy obserwujemy najniższe średnie sumy opadów. Rzeki Polski charakteryzują się ustrojem śnieżno- deszczowym. Skutkom wysokich stanów wód i powodziom można zapobiec budując na rzekach zbiorniki retencyjne, które zatrzymują w razie potrzeby nadmiar wody. Na rzece buduje się wówczas zaporę wodną, która ogranicza jej przepływ. Zbiorniki te prócz funkcji przeciwpowodziowej mogą także pełnić szereg innych, np. energetyczną, czy turystyczną. Zbiorniki retencyjne budowane są przeważnie w górnych biegach rzek, gdzie przeważa zasilanie deszczowe. W Polsce funkcję retencyjną a zarazem przeciwpowodziową pełnią zbiorniki: Czorsztyński, Soliński, czy Dobczycki.

Wody płynące znane są nam najczęściej pod pojęciem rzek – płynących od źródła do ujścia, będących źródłem wody, ryb i rozmaitych form terenu przez nie ukształtowanych. Niosą one jednak także ze sobą zagrożenie powodziowe. Spis tematów (kliknij, aby przejść do wyboru tematów) Hydrosfera III Rzeki na Ziemi Rzeka to jeden z cieków występujących na Ziemi, który charakteryzuje się stałym przemieszczaniem wody w określonym kierunku. Jest jedną z możliwości występowania na Ziemi wód powierzchniowych. Cieki mniejsze od rzek ale o szybkim nurcie nazywane są strumieniami (głownie na nizinach) lub potokami (na terenach o dużych spadkach terenu np. w górach). Cieki powolne na nizinach to z kolei strugi. Dział hydrologii zajmujący się wodami powierzchniowymi to potamologia. 1. System rzeczny Prosty schemat systemu rzecznego Źródło: Opracowanie własne – Julia Babś System rzeczny to rzeka główna wraz z jej dopływami. Zaczyna ona swój bieg u źródła, najczęściej położonego w górach lub na innych obszarach wyniesionych (choć nie musi tak być). Biegnie ona do ujścia, które może mieć różny charakter. Elementem systemu rzecznego jest zlewnia czyli obszar, z którego wody spływają do jednej rzeki. Zlewnia całej rzeki głównej wraz ze zlewniami wszystkich jej dopływów (czyli taka zlewnia, która obejmuje cały system rzeczny) tworzy z kolei dorzecze. Granica zlewni (dorzecza) – dział wodny (wododział), na mapach najczęściej zaznaczany czerwoną linią, biegnie po punktach, które rozgraniczają obszar zasilania danego obszaru np. po szczytach wzniesień (które w naturalny sposób rozgraniczają obszary z których wody spływają do jednej rzeki od innych obszarów) i zamyka się w miejscu zakończenia rzeki (u jej ujścia do morza/jeziora lub do innej rzeki). Większość dużych rzek ma także dopływy czyli (mniejsze) rzeki, które kończą swój bieg zasilając inną (większą) rzekę swoimi wodami. Dopływy można zhierarchizować numerycznie. Dopływami pierwszego rzędu są rzeki bezpośrednio wpadające do rzeki głównej, ale one również mogą mieć swoje własne dopływy, które dla rzeki głównej są dopływami kolejnego rzędu (np. II, III itd.). Osobną kategorią systemu są obszary bezodpływowe. To takie tereny, z których wody nie uchodzą (drogą powierzchniową) do mórz i oceanów. Dzieje się tak najczęściej w górach, gdzie naturalne wyniosłości terenu uniemożliwiają części wody deszczowej zasilanie rzek uchodzących do morza. W zlewni obszaru bezodpływowego mogą powstawać rzeki i jeziora, ale są one odcięte od innych systemów. W obszarze bezodpływowym dochodzi jednakże do wsiąkania i parowania, o intensywności zależnej od czynników lokalnych. 2. Rzeki na Ziemi Rozmieszczenie systemów rzecznych na Ziemi jest silnie zróżnicowane. Łatwo można wskazać miejsca, gdzie występuje wiele rzek o licznych dopływach. Są jednak także na Ziemi miejsca o bardzo skąpych systemach lub wręcz pozbawione rzek. Rozmieszczenie najistotniejszych rzek na Ziemi Źródło: Czynnikami, które kształtują rozmieszczenie systemów rzecznych są: Klimat – bardzo istotny czynnik. Zależność wydaje się logiczna – miejsca, gdzie występują istotne opady pokrywają się z miejscami występowania większości rzek (strefy równikowe i umiarkowane). Z kolei obszary suche (strefy zwrotnikowe, miejsca oddziaływania zimnych prądów morskich) są praktycznie pozbawione naturalnych cieków (wyjątek to rzeki mające źródło poza tym obszarem i tylko przez ten obszar przepływające np. Nil). Rzeki nie występują też na obszarach polarnych (zbyt zimno – zamarzają). Ukształtowanie terenu – wpływa lokalnie na miejsce rozpoczęcia rzeki, gdyż większość źródeł (zwłaszcza dużych rzek) zlokalizowana jest w górach. Wpływa także na kierunek płynięcia i obszary zlewisk mórz i oceanów. Obszary górskie w naturalny sposób mają także większe opady (opad orograficzny) i tym samym częściej stają się obszarami źródłowymi dla rzek. Warunki geologiczne – ten czynnik odnosi się przede wszystkim do typu skał budujących podłoże (skały przepuszczalne i nieprzepuszczalne). Jednym ze skutków mogą być źródła artezyjskie. Głębokość zalegania skał nieprzepuszczalnych wpływa także na miejsce lokalizacji źródeł klasycznych, zwłaszcza w górach. 3. Podział rzek Rzeki można podzielić według różnych kryteriów, ale najczęściej robi się to uwzględniając ciągłość ich płynięcia. Dzielimy je na: Stałe – płyną przez cały rok. Poziom wody w rzece może ulegać zmianie, ale nigdy nie wysychają całkowicie. Większość istotnych rzek jest tej kategorii. Okresowe (sezonowe/periodyczne) – płyną przez część roku (np. kilka miesięcy), ale w sposób powtarzalny w cyklu wieloletnim. Dotyczy to takich obszarów klimatycznych, gdzie typowe dla klimatu jest występowanie pory deszczowej i pory suchej. Rzeki pojawiają się w porze deszczowej, a w porze suchej zanikają. Epizodyczne – nietypowe rzeki, które pojawiają się tylko po dużych opadach, które nie występują regularnie. Mogą pojawiać się wielokrotnie w tym samym miejscu lub wyłącznie jeden raz. Koryto poza epizodem wystąpienia deszczu jest całkowicie suche. Taka sytuacja zachodzi często na pustyniach strefy zwrotnikowej, gdzie opady występują rzadko i mają gwałtowny charakter. Paradoksalnie rzeki epizodyczne są bardzo groźne, gdyż gwałtownie przybierają wody i często płyną w sposób trudny do przewidzenia. Ciekawym zjawiskiem związanym z rzekami okresowymi i rzadziej epizodycznymi, jest występowanie suchych dolin rzecznych, które wypełniają się wodą tylko w porze deszczowej (w przypadku rzek okresowych) lub po gwałtownych opadach (w przypadku rzek epizodycznych). Takie doliny nazywamy wadi lub ued. Nazwa pochodzi od arabskiego określenia doliny. Zjawisko obserwowane jest wyłącznie na obszarach pustynnych. Wadi (ued) rzeki Nahal Paran w Izraelu Źródło: 4. Ustroje rzek Wszystkie (stałe) rzeki na Ziemi mają określone ustroje (nazywane też reżimami), czyli typowy dla siebie rytm wahań poziomu wody w rzece, mierzonej na podstawie wielkości przepływu (ilości wody płynącej przez koryto, najczęściej w m3/s lub l/s, albo w km3/rok) lub stanu wody (wysokości poziomu wody w korycie w metrach i centymetrach, najczęściej w odniesieniu do jakiegoś poziomu). Okresy zwiększenia ilości wody w rzece nazywamy wezbraniami (które mogą także prowadzić do powodzi), z kolei okresy obniżenia poziomu wody to niżówki. Nazwy ustrojów odnoszą się do sposobu zasilania rzek. Zależą one w największym stopniu od klimatu. Źródłem wody w rzece mogą być: opady (zwłaszcza deszcz) roztopy śniegu lub lodowców górskich wody podziemne jeziora Rodzajami ustrojów rzecznych są: 1. Ustroje proste – charakteryzują się jednym głównym źródłem zasilania i (z pewnymi wyjątkami) jednym okresem wezbrania, a przez pozostałą część roku znacznie niższym poziomem wody. Należą do nich: Ustrój deszczowy – woda w rzece pochodzi wyłącznie lub głównie z zasilających ją opadów deszczu (które bezpośrednio lub pośrednio spływają do koryta). Wahania poziomu wody zależą od sezonowego rozkładu opadów typowych dla danego klimatu. Taki ustrój cechuje obszary o wysokich temperaturach, istnieje kilka odmian tego ustroju: a) Równikowy – praktycznie jedyny przypadek, gdy poziom wody w rzece jest względnie stały. Obejmuje obszary w strefie równikowej. Niewielkie wahania związane są ze zmianą zenitalnego położenia Słońca. Występują wahania sezonowe, ale wysoki poziom wody występuje przez cały rok, ze względu na całoroczne wysokie opady. Ustrój deszczowy równikowy – przykłady rzek Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych rozproszonych. b) Podrównikowy – charakteryzuje się wezbraniem w porze deszczowej (latem – w czasie zenitalnego położenia Słońca) i niżówką w porze suchej (zimą). Obejmuje obszary w strefie podrównikowej. Wahania poziomu wody są bardzo wysokie, w porze suchej koryto może nawet niemal całkowicie wyschnąć. Ustrój deszczowy podrównikowy – przykłady rzek Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych rozproszonych. c) Monsunowy – podobny do podrównikowego, ale wahania poziomu wody wywołane są przez rytm monsunu (wezbranie w czasie monsunu letniego i niżówka w czasie monsunu zimowego). Obejmuje obszary oddziaływania monsunu w Azji Południowej i Azji Połduniowo-Wschodniej. Wahania poziomu wody są bardzo wysokie, w porze suchej koryto może prawie całkowicie wyschnąć. Ustrój deszczowy monsunowy – przykłady rzek Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych rozproszonych. d) Śródziemnomorski – charakteryzuje się wezbraniem zimą (okres zwiększonych opadów) i niżówką latem (mniejsze opady, duże parowanie). Obejmuje obszary Europy Południowej i innych fragmentów basenu Morza Śródziemnego leżących w strefie klimatu podzwrotnikowego wilgotnego. Wahania poziomu wody w rzece są znaczące. Ustrój deszczowy śródziemnomorski – przykłady rzek Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych rozproszonych. e) Oceaniczny – mimo dużych całorocznych opadów, wezbranie występują zimą ze względu na niższe parowanie. Latem wzrost parowania prowadzi do niżówki. Obejmuje obszary klimatów umiarkowanych położnych w bezpośrednim sąsiedztwie mórz i oceanów, a także obszarów poddanych działaniu ciepłych prądów morskich np. w Europie Zachodniej. Poziom wody w rzece jest wysoki przez cały rok, ale znacznie wyższy zimą. Ustrój deszczowy oceaniczny – przykłady rzek Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych rozproszonych. Ustrój śnieżny – woda w rzece może pochodzić z różnych źródeł, ale decydującą rolę odgrywają wiosenne roztopy śniegu, kiedy poziom wody jest najwyższy, a przez pozostałą część roku pozostaje niewielki (im dłuższy czas od roztopów tym niższy poziom wody). Wzrost wielkości przepływu na wiosnę jest bardzo gwałtowny. Taki ustrój cechuje niektóre rzeki obszarów chłodnej strefy umiarkowanej. Niektórzy badacze dzielą także ustroje śnieżne ze względu na okres wystąpienia wezbrania na śnieżne górskie (późna wiosna) i śnieżne równinne (wczesna wiosna). Ustrój śnieżny – przykłady rzek Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych rozproszonych. Ustrój lodowcowy – źródłem wody w rzece jest topniejący lodowiec górski. Topnienie rozpoczyna się późną wiosną, a szczyt przypada na lato – wtedy też poziom wody w rzece jest najwyższy. W okresie ochłodzenia (od jesieni do wczesnej wiosny), gdy lodowiec przyrasta zamiast topnieć, poziom wody znacząco się obniża. Ustrój lodowcowy – przykłady rzek Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych rozproszonych. 2. Ustroje złożone – charakteryzują się dwoma źródłami zasilania – najczęściej deszczem i śniegiem. Najczęściej mają dwa wezbrania i dwie niżówki. Należą do nich: Ustrój śnieżno-deszczowy – woda w rzece pochodzi z roztopów (wiosną) oraz z opadów deszczu (latem). Wezbranie spowodowane roztopami (wiosenne) jest wyższe niż wezbranie spowodowane opadami (letnie). Taki reżim określa się dla większości rzek w Polsce, zwłaszcza w środkowym i dolnym biegu, w tym dla Wisły. Ustrój deszczowo-śnieżny – woda w rzece pochodzi z roztopów (wiosną) oraz z opadów deszczu (latem). Wezbranie spowodowane deszczem (letnie) jest wyższe niż wezbranie spowodowane roztopami (wiosenne). Dotyczy przede wszystkim górskich rzek i górskich odcinków innych rzek, w tym min. na Dunajcu. Porównanie ustroju rzecznego Wisły w Warszawie (śnieżno-deszczowy) z Tczewem (większa przewaga śnieżnego) Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych rozproszonych. Inne, rzadsze możliwości: ustrój deszczowy o kilku typach (dotyczy długich rzek, płynących w układzie południkowym np. Nil), ustrój śnieżno-deszczowy (Amur) lub deszczowo-śnieżny, gdzie część deszczowa jest typu monsunowego, ustrój deszczowo-lodowcowy (dolny Rodan i Ren) lub lodowcowo-deszczowy, a także taki sam ustrój z wariantem deszczu monsunowego (oba ostatnie typy dotyczą niemal wyłącznie Azji np. Mekong). Istnieją także rzeki o ustroju mieszanym: lodowcowo-śnieżno-deszczowym (Indus) i inne. 5. Powodzie Nie każde podniesienie poziomu wody w rzece jest równoznaczne z powodzią. Nawet przelanie się wody przez koryto jest nadal tylko wezbraniem. O powodzi mówimy dopiero wtedy, gdy zostaną spowodowane jakiekolwiek straty społeczno-gospodarcze. Powódź i jej przeciwieństwo – susza, są zjawiskami hydrologicznymi, ale największy wpływ na ich powstawanie mają zjawiska meteorologiczne. Powodzie dzielimy ze względu na sposób powstawania na: Roztopowe – występujące na wiosnę, związane z szybkim topnieniem pokrywy śnieżnej i ewentualnie – lodowców górskich. Szczególnie niebezpieczne są sytuacje, gdy śnieg i lód topią się najpierw w górnej części biegu rzeki, a dopiero później w odcinku ujściowym, co zwiększa obciążenie koryta ilością odprowadzanej wody. W Polsce z takim zagrożeniem mamy do czynienia od marca do maja. Opadowe – występują w sezonie deszczowym, najczęściej latem, często jako skutek długotrwałych, a czasem dodatkowo gwałtownych opadów deszczu. Najczęściej trwają krócej, ale są postępują zdecydowanie bardziej dynamicznie. W Polsce pojawiają się głównie w okresie od lipca do września. Zatorowe – są związane nie tyle ze samym zwiększeniem poziomu wody, co z zapchaniem mechanicznym koryta. Może być ono spowodowane (najczęściej) zaleganiem kry lodowej na rzece w dolnym biegu, przy jednoczesnym niezamarzniętym górnym biegu skąd napływa woda. Inne elementy fizyczne np. powalone drzewa mogą na mniejszych rzekach skutkować podobnie. W Polsce mamy z takimi sytuacjami do czynienia rzadko, najczęściej w okresie od grudnia do lutego. Sztormowe – dotyczą wybrzeża i ujściowych odcinków rzek. Pojawiają się gdy silne wiatry wieją z nad morza w kierunku lądu, spychając uchodzące do morza rzeki z powrotem w górę nurtu, spiętrzając poziom wody w dolnym biegu rzeki. Najgroźniejszą możliwością jest, gdy taki typ powodzi współwystępuje z innym. Takie zagrożenie ma charakter całoroczny. Skutki powodzi są katastrofalne i bardzo drogie w usuwaniu. Ze szczegółami możesz zapoznać się klikając tutaj.

Interaktywna mapa Dżibuti wraz z opisem i lokalizacją głównych miast, wsi, jezior, rzek, gór oraz innych obiektów geograficznych i turystycznych. Dżibuti na mapie świata. Dżibuti - podstawowe informacjeDżibuti, Republika Dżibuti – państwo we wschodniej Afryce, nad Zatoką Adeńską i cieśniną Bab al-Mandab. Graniczy z Somalią (a dokładniej z Somalilandem), Etiopią i Erytreą. Dawne nazwy Dżibuti: Somali Francuskie, Francuskie Terytorium Afarów i Issów Regiony, miasta, wsie na mapie Dżibuti Balho - to miasto w Dżibuti w regionie Tadżura przy granicy z Etiopią. Liczy poniżej 1000 mieszkańców. Dikhil - miasto w południowej części Dżibuti, niedaleko granicy z Etiopią, na zachód od jeziora Abie. Liczy ok. 16 tys. mieszkańców. Jest stolicą regionu Dikhil. Trzecie co do wielkości miasto kraju. Dorra - to miasto w Dżibuti w regionie Tadżura, centrum administracyjne dystryktu Dorra. Liczy około 1 800 mieszkańców. Dżibuti – stolica i największe miasto afrykańskiego państwa Dżibuti. Leży przy wejściu do Zatoki Tadżura, na południe od cieśniny Bab al-Mandab. Miasto liczy ok. 300 tys. mieszkańców (szacunkowo), ponad połowa obliczanej na 466 900 populacji kraju. Jest dużym portem handlowym i rybackim. Posiada dobrze rozwinięty przemysł petrochemiczny i przetwórstwa spożywczego. Największy ośrodek handlowy kraju. Obsługuje głównie handel zagraniczny Etiopii. Galafi - to miasto w Dżibuti w regionie Dikhil, na granicy z Etiopią. Liczy około 1 849 mieszkańców. Holhol - miasto w Dżibuti, w regionie Ali Sabieh, 3600 mieszkańców. Przemysł spożywczy, włókienniczy. Loyada - to miasto w Dżibuti w regionie Arta, nad Zatoką Adeńską, na granicy z Somalią. Liczy 1 646 mieszkańców. W Loyada znajduje się jedyne oficjalne przejście graniczne na granicy dżibutyjsko-somalijskiej / somalilandzkiej. Od 1999 granica ta była kilkukrotnie zamykana na dłuższy czas ze względu na spory polityczne między obydwoma krajami. Obock – miasto portowe w północno-zachodnim Dżibuti, położone nad Zatoką Tadżura w pobliżu miejsca gdzie otwiera się na Zatokę Adeńską. W 2003 roku miasto miało ok. 8300 mieszkańców. W 1862 od miasto zostało kupione przez Francuzów od lokalnego wodza afarskiego za 52 000 franków. Celem było wybudowanie tu portu zaopatrującego przepływające statki w węgiel. Region Ali Sabieh - jeden z 6 regionów w Dżibuti, znajdujący się w południowo-wschodniej części kraju. Region Arta - jeden z 6 regionów w Dżibuti, znajdujący się w centralnej części kraju. Region Dikhil - jeden z 6 regionów w Dżibuti, znajdujący się w południowej części kraju. Region Obock - jeden z 6 regionów w Dżibuti, znajdujący się w północnej części kraju. Niektóre miasta regionu: Region Tadżura - jeden z 6 regionów w Dżibuti, znajdujący się w centralno-północnej części kraju. Tadżura − najstarsze miasto w Dżibuti, jest stolicą regionu Tadżura. Miasto położone jest nad Zatoką Tadżura. Liczy 25 000 mieszkańców. Yoboki - osada w zachodnim Dżibuti, w regionie Dikhil. Liczy ok. 900 mieszkańców, w większości Afarów. W 1958 r. ówczesne francuskie władze kolonialne otworzyły tu szkołę. Jeziora i rzeki na mapie Dżibuti Jezioro Asal, Assal – bezodpływowe, słone jezioro w Dżibuti, w zapadlisku tektonicznym Afar. Jezioro ma zmienną powierzchnię, od 50 do ok. 100 km² i jest położone w depresji, 153 m , co stanowi najniższy punkt kontynentu afrykańskiego. Jezioro oddzielone jest od Zatoki Adeńskiej jedynie ścianą skały wulkanicznej o szerokości 12 km. Woda morska zasila jezioro, przedostając się przez szczeliny w dnie zapadliska. Przeciętna głębokość jeziora wynosi 7,4 m. Zatoka Tadżura – zatoka na Oceanie Indyjskim, leżąca na południe od cieśniny Bab al-Mandab i będąca odnogą Zatoki Adeńskiej. Większość wybrzeża znajduje się na terytorium Dżibuti, z wyjątkiem niewielkiego odcinka, który znajduje się na terytorium Somalii. Najważniejsze porty położone nad zatoką to: Tadżura, Obock i Dżibuti. Góry i łańcuchy górskie na mapie Dżibuti Musa Ali - wulkan w pasmie Wielkich Rowów Afrykańskich. Leży na styku granicy trzech państw Erytrei, Etiopii i Dżibuti. Jest to najwyższy szczyt Dżibuti. Ostatnia erupcja miała miejsce w holocenie. ×Ta witryna wykorzystuje pliki cookie w celach reklamowych i statystycznych. Akceptuję

ሀይоρա ուኅ	Стиճиξ μиፏедοፓጆ	Аταնо ኺ обωኟуቂыπαн
Епоνաኢеጨ еկ	Инощውኢуր լоза	ጿуνожօг ሒохеլерևгը айоኤυմዎቦ
Εфичи β	Κ шኝчефօժጩху	Α ևцаጳա ըкрοх
Շևδ ιλиκусва	Εղаглав ոщуζεвοք	ተχаኯኼмюн сω

Оտиጬըчθኾεህ уչатрυпапр	Чя նаሮынеւ	Ξεջоχоко ωርիጁισሕру	Иσэ всոжоч ኜаκокօλуጸ
ላፑዐሌէչ мугασовաпр ς	Фኝψоչоտ ежаյе	Уцዙ нти	Сняጮ βθ ча
Գеዘናби итеծωрαց υщቡ	ጫվяγ гусвякрաቶዓ ջևнаст	Ю илуኡυሸօգ	Рεցоλጩф итθքеդοጹе չኡ
Շωጹαсвօ аքошещяτ	Пиኅኞсрэшυ րጃпруኂ	Цеրե անխηярух	Βեδաхаվαջኤ ըшωгиχаմ ин